Overheidsfinanciën voorlopig in rustiger vaarwater

19/05/2012 > index

Voor het Brabants Dagblad en het Eindhovens Dagblad werk ik mee aan de Economische Barometer, die de opvatting van een heel scala aan betrokkenen weergeeft over de stand van de economie in Brabant en Nederland. Mijn commentaar voor mei 2012 is als volgt:

De Nederlandse politiek heeft zich eind vorige maand op zijn best laten zien. Het landsbelang prevaleerde en Nederland kreeg in nauwelijks twee dagen tijd een begroting voor 2013 rond, die voldoet aan de Europese eisen. Het was een duidelijk signaal naar andere eurolanden en kredietbeoordelaars dat Nederland nog steeds een land is dat zijn financiën aanpakt wanneer het moet, ook in economisch én politiek moeilijke tijden.

Met het akkoord is onze Triple A status niet alleen voorlopig maar waarschijnlijk ook voor een langere tijd veilig gesteld, omdat Nederland heeft laten zien als het moet gezamenlijk op te kunnen trekken. De politieke partijen van uiteenlopende signaturen (VVD, CDA, D66, GroenLinks en Christenunie) hebben aangetoond dat niet laten ontsporen van de overheidsfinanciën een gemeenschappelijke noemer is.

Niettemin gaan wij vanwege de Tweede Kamer verkiezingen op 12 september a.s. een aantal maanden van politieke onzekerheid tegemoet, maar voorlopig zijn de overheidsfinanciën in rustiger vaarwater.

Ik verhoog mijn cijfer voor de Economische Barometer van 5,50 naar 5,75.

(Meer over de Barometer).

Economische Barometer, Nederland, macroeconomie, politiek | Reageer

Sinn: Lidstaten als Griekenland moeten de eurozone verlaten’

18/05/2012 > index

Van Lanschot Lecture 2012 – Lidstaten die hun schulden niet kunnen terugbetalen, moeten de monetaire unie verlaten. Dat zal Hans-Werner Sinn, president van het toonaangevende Duitse Ifo-instituut en Duitslands meest invloedrijke econoom van dit moment, betogen tijdens de zevende Van Lanschot Lecture op woensdag 23 mei in Tilburg. Sinn is een van de belangrijkste Duitse critici van de steeds uitdijende hulp aan eurolanden (in English, pdf Brabants Dagblad).

In zijn lezing `The European Balance of Payment Crisis`, staan de eurocrisis en de falende aanpak ervan – overheidssteun via het Europese noodfonds – centraal. Volgens Sinn hebben we niet `slechts` te maken met een vertrouwenscrisis die kan worden opgelost door markten gerust te stellen. Er is sprake van een diepgaande betalingsbalanscrisis, die door de gekozen weg van uitbreiding van overheidssteun alleen maar langer zal aanhouden. Tijdens de lezing zal Sinn dieper ingaan op de problematiek in de eurozone en de oplossingen die hij hiervoor ziet. Hij pleit voor vergaande aanpassingen van het huidige financiële systeem in de eurozone. De maatregelen die hij noodzakelijk acht variëren van het inperken van de bevoegdheden van de ECB tot het uit de eurozone zetten van landen die hun schulden niet kunnen terugbetalen.

Hans-Werner Sinn is sinds 1999 de president van het Duitse Ifo Instituut en één van de `vijf wijzen`, een groep economen die de Duitse regering adviseert. Sinds 1984 is hij hoogleraar aan de Faculteit der Economische Wetenschappen aan de Universiteit van München. Hij heeft tal van publicaties op zijn naam staan op het gebied van economic risk theory, economische cycli, milieueconomie en internationale handel.

De Van Lanschot Lecture is een initiatief van Van Lanschot Bankiers en Tilburg University, waarbij jaarlijks een internationaal vermaarde hoogleraar op financieel-economisch terrein zijn visie geeft op ontwikkelingen in de economie. Met de organisatie van de Van Lanschot Lecture willen Van Lanschot Bankiers en Tilburg University een actieve bijdrage leveren aan de internationale economische oriëntatie van de Nederlandse politiek, onderwijs en bedrijfsleven. (Zie rechts voor meer informatie).

EU, euro, internationale economie, kredietcrisis | Reageer

Het Griekse drama nadert zijn climax

16/05/2012 > index

(FD Opinie) – Ondanks de intensieve politieke onderhandelingen nadert het Griekse drama onafwendbaar zijn ontknoping en dreigt faillissement als niet wordt ingestemd met de stringente bezuinigingen en hervormingen die de Europese Unie eist. Het is niet de vraag of Griekenland failliet gaat, maar wanneer. Indien populistische partijen als Syriza na de komende verkiezingen op 17 juni niet instemmen met het hervormingsprogramma gaat het land failliet, dan is het einde oefening.
(Lees ook het FD vandaag, Blikopnieuws.nl en RTLZ).

In het geval dat de gematigde partijen, Nea Demokratia en Pasok, die wel de bezuinigingen en hervormingen onderschrijven, weer verliezen, krijgt Griekenland geen cent meer uit het Europese noodfonds (EFSF) en stapt het land de facto uit de eurozone. Voor Griekenland zal dit economisch dramatische gevolgen hebben. Het land komt in acute geldnood en kan dan zijn schulden, ambtenaren en leveranciers niet meer betalen en geen pensioenen meer uitkeren.

Griekenland gaat dan schuldbewijzen aan toonder uitgeven, die als geld gaan fungeren (IOU’s). Dit gebeurde drie jaar geleden ook toen de Amerikaanse staat Californië failliet ging. Deze IOU’s gebruikt de Griekse overheid dan om aan haar betalingsverplichtingen te voldoen. Het logische vervolg is dat de IOU’s met een fikse korting binnenslands verhandeld gaan worden tegen euro’s. Dit betekent dat het land de facto een nieuwe munt introduceert met een devaluatie tegenover de euro die blijft circuleren. Deze devaluatie is gunstig voor de toeristensector in Griekenland, maar nadelig voor Duitse en Nederlandse bedrijven die daarnaar exporteren.

Voor de Europese banken, verzekeraars en pensioenfondsen zou een Grieks faillissement geen drama meer zijn. Anderhalf tot een jaar geleden zou een faillissement nog een ramp zijn geweest, maar inmiddels is 75% van de Griekse staatsschuld afgeschreven en hebben bankiers, verzekeraars en pensioenfondsen hun verlies al genomen. Het feit dat de financiële markten nu relatief rustig reageren, geeft aan dat ze hun verliezen al hebben genomen en ingeprijsd.

Het is niet te verwachten dat Griekenland andere probleemlanden, zoals Italië, Portugal en Spanje in het ravijn zal meesleuren. Het besmettingsgevaar is grotendeels geweken door de financiële ontvlechting die in de afgelopen anderhalf jaar heeft plaatsgevonden. Natuurlijk zullen er door de ECB en de EFSF nog verliezen genomen worden, die neerdalen bij de nationale centrale banken en overheden in de eurozone. Maar Ierland heeft zijn zaakjes redelijk op orde. In Italië gaat het ook voorspoedig en Portugal doet ook zijn best.

Alleen Spanje heeft nog een probleem om bezuinigingen en hervormingen door te voeren. Een Griekse exit zal niet leiden tot een implosie van de eurozone, zoals sommige economen van Angelsaksische origine ons willen doen geloven. Het Griekse drama nadert eindelijk zijn climax.

Sylvester Eijffinger is hoogleraar Financiële Economie aan de Universiteit van Tilburg.

EU, Media, internationale economie, kredietcrisis | Reageer

Grieks potje blufpoker bereikt climax

15/05/2012 > index

(Sp!ts) – Het vertrek van Griekenland uit de eurozone is nu geen groot schrikbeeld meer voor de rest van de EU. „Anderhalf jaar geleden konden de Grieken nog op deze manier bluffen”, legt hoogleraar financiële economie van de Universiteit van Tilburg Sylvester Eijffinger uit. „Wel de euro willen, maar niet alle regels. Dat kan niet meer. Nu hebben ze hun hand overspeeld, om de poker-vergelijking door te trekken. Dit spelletje blufpoker bereikt een climax.”

(© ANP) – Terwijl in Griekenland politici nog naarstig onderhandelen, nadert het Grieks drama onafwendbaar zijn ontknoping en dreigt faillissement als niet wordt ingestemd met de stringente bezuinigingen en hervormingen die de Europese Unie eist. Voor hoogleraar financiële economie Sylvester Eijffinger is de afloop al duidelijk. ,,Het is niet de vraag of Griekenland failliet gaat, maar wanneer. Als ze na de komende verkiezingen in juni niet instemmen met het hervormingsprogramma gaat het land failliet, dan is het einde oefening”, aldus de hoogleraar, die ook adviseur is van het Europees Parlement.

Als de gematigde partijen die wel het hervormingsprogramma willen dan verliezen, krijgt Griekenland geen cent meer uit het Europese noodfonds (EFSF) en stapt het land volgens Eijffinger de facto uit de eurozone. Voor Griekenland zal dit volgens hem dramatische gevolgen hebben. Het land komt in acute geldnood en kan dan zijn schulden, ambtenaren en leveranciers niet meer betalen en geen pensioenen meer uitkeren.

Eiffinger verwacht dan dat het land schuldbewijzen aan toonder gaat uitgeven, die als geld gaan fungeren. Dit gebeurde 3 jaar gelden ook toen de Amerikaanse staat Californië failliet ging. Ook verwacht Eijffinger dan een devaluatie in Griekenland, wat gunstig is voor de Griekse toeristensector, maar nadelig voor bijvoorbeeld Nederlandse bedrijven die naar Griekenland exporteren. Volgens hem is Griekenland voor de Nederlandse bedrijven overigens niet heel belangrijk.

Voor het Europese bankwezen zou een Grieks faillissement volgens Eijffinger geen drama meer zijn. ,,Zo’n anderhalf jaar geleden zou een faillissement nog een ramp zijn geweest, maar inmiddels is 75 procent van de Griekse staatsschuld al afgeschreven en hebben bankiers, verzekeraars en pensioenfondsen hun verlies al genomen. Het feit dat de financiële markten nu ook heel rustig reageren, geeft al aan dat ze hun verliezen al hebben ingeprijsd.”

De hoogleraar verwacht ook niet dat Griekenland andere probleemlanden meesleurt het ravijn in. Volgens hem is het besmettingsgevaar geweken. ,,Griekenland is een geïsoleerd geval, omdat de regering niet bij machte is de hervormingen door te voeren. Ierland heeft zijn zaakjes redelijk op orde. In Italië gaat het ook goed en Portugal doet ook zijn best. Alleen Spanje heeft misschien nog een probleem om de hervormingsprogramma’s door te voeren.”

EU, Media, internationale economie, kredietcrisis, politiek | Reageer

Hogere inflatie is voor niemand goed

14/05/2012 > index

(door Sylvester Eijffinger en Edin Mujagic)

Alles veel duurder maken. Dat is dé oplossing voor de crisis volgens Coen Teulings, directeur van het Centraal Planbureau (CBP). Vorige week bepleitte hij 4 procent inflatie per jaar in Nederland. Hierdoor zou de Nederlandse schuld minder zwaar gaan wegen en zouden de landen in het zuiden van de eurozone concurrerender kunnen worden.

Het is alsof Teulings, die tevens parttime hoogleraar is in Amsterdam, zijn beste studenten zou bestraffen door hun cijfers te verlagen alleen omdat hij het verschil tussen hen en de slechtste studenten wil verkleinen. Binnen de kortste keren zou er een opstand onder de studenten uitbreken. En terecht. De beste studenten worden gestraft voor de luiheid van de slechtste.

Vooropgesteld: convergentie is hard nodig in de eurozone. Het feit dat de eurolanden sinds de komst van de gemeenschappelijke munt verder uit elkaar zijn gegroeid, heeft de crisis verergerd. De spanningen binnen de Europese Centrale Bank (ECB) laten dat duidelijk zien. Door dat uit elkaar groeien kon en kan de ECB geen ‘one size fits all’ rentebeleid voeren. De beleidsrente is altijd te hoog voor sommige eurolanden en tegelijkertijd te laag voor andere. Convergentie is daarom nodig op het gebied van inflatie.

Maar het kan niet zo zijn dat de eurolanden convergeren naar de slechtste jongetjes in de klas, wat Teulings in feite bepleit. Alle eurolanden moeten convergeren naar de beste voorbeelden, en dat zijn de landen met de laagste inflatie. Als hoge inflatie werkelijk goed was, dan waren de overheden in Griekenland, Italië, Portugal en Spanje niet zo diep in de schulden geraakt. Hun hoge schulden zijn veroorzaakt doordat de inflatie in die landen structureel hoger lag dan de nominale beleidsrente en er dus sprake was van een negatieve reële rente.

Dat zorgt voor de ‘bubbles’ die nu precies de problemen in zwakke eurolanden hebben veroorzaakt. Iedereen die hogere inflatie bepleit in Nederland en de eurozone, kent blijkbaar de nadelen daarvan niet, bagatelliseert die of wil die niet kennen. Ook kennen diegenen die hoge inflatie bepleiten de kern van de muntunie niet. Die kern is namelijk de noodzaak van prijsstabiliteit.

De founding fathers van de euro wisten heel goed dat de euro alleen een kans van slagen had als de muntunie een oase van prijsstabiliteit zou worden. Ook getuigt het bepleiten van hoge inflatie van weinig kennis van monetair beleid: geen enkele centrale bank heeft volledige controle over inflatie. Er is geen inflatie-instrument waarmee centrale bankiers kunnen bepalen hoeveel inflatie ze willen en voor hoe lang. En wanneer de inflatie de grens van 4 à 5 procent per jaar overschrijdt, dan gaat inflatie accelereren en nog verder oplopen.

Bovendien zijn er lange en variabele vertragingen in het transmissieproces, waarbij de monetaire remweg varieert van 1 tot 1,5 jaar. De ‘bubble’-machine wordt dan onbeheersbaar. Hoge inflatie bepleiten is een nette verpakking van een voorstel dat erop neerkomt dat de ijverige spaarders – de Duitsers en de Nederlanders – gaan betalen voor diegenen die grote schulden hebben gemaakt. Inflatiebelasting (‘seigniorage’) verlaagt de nominale schuldenlast en tast de koopkracht van het spaargeld aan.

Daarom is inflatie niet alleen de meest schadelijke, maar ook meest onrechtvaardige belasting. Van hoge inflatie weten we een paar gevolgen zeker. Een daarvan is dat die vooral de middenklasse hard raakt. Aangezien een sterke middenklasse noodzakelijk is voor economische en politieke stabiliteit – populisme gedijt in tijden waarin de middenklasse onder druk komt – zet hogere en oplopende inflatie de deur open voor economische en politieke instabiliteit. Wat pleitbezorgers van hogere inflatie dus in feite voorstellen, is het hard straffen van spaarders, belonen van schuldenaren, afknijpen van de middenklasse, economische en politieke instabiliteit en uiteindelijk opbreken van de muntunie.

(Opinieartikel in De Volkskrant van vandaag, MeJudice).

Edin Mujagic, Nederland, inflatie, monetair, politiek | Reageer

Today’s Links Week 18

13/05/2012 > index
  • Uitblijven hervormingen zet Nederlandse economie op achterstand
    De Nederlandse economie scoort slechter dat het Europees gemiddelde. We betalen hiermee de rekening voor gebrek aan hervormingen, vooral op de woningmarkt. (Het Parool) — Goed, de Nederlandse economie gaat volgend jaar weer groeien, ongeveer 0,7 procent, maar hiermee is … Lees verder →
  • Vrees voor bankencrisis Zuid-Europa
    Economen twijfelen of Spanje de genomen risico’s nog wel kan dragen. Hoogleraar Sylvester Eijffinger stelt dat de tweede crisis allang aan de gang is. Volgens Eijffinger is Griekenland na de verkiezingen ‘opgegeven’ en vormen ook volgens hem Italië en Spanje … Lees verder →
  • The Coming Fed Fight
    (By Sylvester Eijffinger and Edin Mujagic, © Project Syndicate). TILBURG – There is no longer much doubt that Mitt Romney will be the Republican Party’s nominee to challenge President Barack Obama in the United States’ presidential election in November. If … Lees verder →
  • Frankrijk komt afspraken na, Griekenland failliet ?
    (Het AD vroeg mijn commentaar op de Griekse verkiezingsuitslag en de overwinning van François Hollande in Frankrijk). Gevaren zijn er wel, met name door de ontstane situatie in Griekenland. Het electorale pak rammel voor de EU-gezinde regering in Athene brengt … Lees verder →
  • Hans-Werner Sinn houdt Van Lanschot Lecture 2012
    Hans-Werner Sinn, president van het toonaangevende Duitse Ifo-instituut en Duitslands meest invloedrijke econoom van dit moment, houdt de zevende Van Lanschot Lecture op woensdag 23 mei in de concertzaal van Theaters Tilburg. In zijn lezing ‘The European Balance of Payment … Lees verder →
  • Today’s Links week 17
    Waarom vertrekken afgestudeerden als een haas uit de stad? Tilburg Magazine (TM.) is een nieuw kwartaalmagazine over de economie en het vestigingsklimaat in Tilburg en de regio Midden-Brabant. Hieronder mijn eerste column voor TM. (tekstversie). Europese structuurfondsen voor zuidelijke EU-landen … Lees verder →
Sylvester | Reageer

Uitblijven hervormingen zet Nederlandse economie op achterstand

12/05/2012 > index

De Nederlandse economie scoort slechter dat het Europees gemiddelde. We betalen hiermee de rekening voor gebrek aan hervormingen, vooral op de woningmarkt.

(Het Parool) – Goed, de Nederlandse economie gaat volgend jaar weer groeien, ongeveer 0,7 procent, maar hiermee is het goede nieuws wel verteld. De werkloosheid zal oplopen tot 6,2 procent in 2013 en dat is voor Nederlandse begrippen erg hoog. Bovendien krimpt de Nederlandse economie dit jaar 0,9 procent en dat is slechter dan het gemiddelde in de Europese Unie, dat dit jaar uitkomt op nul procent en volgend jaar op 1,3 procent.

Het economisch herstel komt in Nederland pas in het laatste kwartaal in zicht, terwijl in heel de Europese Unie de groei gemiddeld al in het tweede kwartaal op gang komt, blijkt uit cijfers die de Europese Commissie gisteren presenteerde.

Nederland scoort dit jaar en volgend jaar dus beduidend slechter dan de Europese Unie als geheel. Volgens Martin van Vliet, econoom van ING, zal de achterstand van Nederland nog verder oplopen als het nieuwe coalitieakkoord wordt uitgevoerd. “De bezuinigingen die hierin staan, zullen effect hebben en die zijn nog niet meegenomen in de cijfers van de Europese Commissie,” zegt hij. De bezuinigingen kunnen de groei volgens hem met 0,5 procentpunt drukken, waardoor de economische groei volgend jaar niet op 0,7 maar op 0,2 procent uitkomt.

Volgens Sylvester Eijffinger, hoogleraar financiële economie aan de Universiteit van Tilburg, is Nederland op achterstand geraakt door een gebrek aan hervormingen, met name op de woningmarkt. “Wij hebben twee kabinetten achter de rug die hebben verzuimd te hervormen, eerst Balkenende IV en daarna dat van Mark Rutte,” zegt hij.

Door het gebrek aan hervormingen en de politieke onzekerheid durven Nederlanders geen geld uit te geven, waardoor de economie kwakkelt. Eijffinger wijst op de imposante economische prestaties van Duitsland: 0,7 procent groei dit jaar en 1,7 procent volgend jaar. Dit is beter dan het Europees gemiddelde. “Duitsland heeft wel hervormingen doorgevoerd.”

Hij pleit voor hervormingen op de woningmarkt, arbeidsmarkt en in de zorg. Ook Van Vliet wijst de dalende huizenprijzen aan als belangrijkste oorzaak van de achterblijvende prestaties van Nederland. “In Frankrijk en Duitsland stijgen de prijzen. In die landen groeit de economie ook.”
Daarnaast is de Nederlandse economie afhankelijk van export en lijdt dus extra onder de malaise in het buitenland.

Sylvester | Reageer

Vrees voor bankencrisis Zuid-Europa

11/05/2012 > index

Economen twijfelen of Spanje de genomen risico’s nog wel kan dragen. Hoogleraar Sylvester Eijffinger stelt dat de tweede crisis allang aan de gang is. Volgens Eijffinger is Griekenland na de verkiezingen ‘opgegeven’ en vormen ook volgens hem Italië en Spanje op dit moment de grootste risico’s.

(© GPD) – De Zuid-Europese bankencrisis dreigt enorm uit de hand te lopen, waardoor Noord-Europese landen voor honderden miljarden risico lopen. Economen twijfelen openlijk of de Spaanse overheid de risico’s die ze op zich heeft genomen nog wel kan dragen. De crisis in de Spaanse financiële sector escaleert dermate dat de regering heeft aangekondigd later vandaag met een extra noodplan te komen om de balansen van de banken te ondersteunen.
Verwacht wordt dat noodlijdende banken met die steun ‘giftige’ vastgoedbeleggingen van hun balans kunnen halen. Banken zijn keihard getroffen door het uiteenspatten van de Spaanse vastgoedbel en het instorten van de huizenmarkt.
De overheidssteun komt bovenop de nationalisatie van de grote banken. De Spaanse staat heeft woensdagavond laat een belang van 45 procent genomen in de Bankia, die dreigde om te vallen. Daarmee zijn inmiddels vier Spaanse banken genationaliseerd.
“De vraag is of de Spaanse overheid nog wel aan zijn verplichtingen kan voldoen” , zegt Arnoud Boot, hoogleraar financiële economie aan de Universiteit van Amsterdam.
Volgens Sylvester Eijffinger, hoogleraar monetaire economie aan de Universiteit van Tilburg, is de tweede crisis allang aan de gang. “Griekenland is na de verkiezingen allang ‘opgegeven’. De kosten van uittreding uit de euro van de Grieken zijn allang afgeboekt. Maar Italië en vooral Spanje vormen nu de risico’s.” De duizend miljard euro aan goedkope leningen die de Europese Centrale Bank (ECB) ter beschikking stelde om de kredietverlening op gang te helpen, hebben Zuid-Europese banken vooral gebruikt om de eigen balansen te versterken.
Eijffinger: “Dat geld konden zij lenen tegen 1 procent rente. Daarvoor hebben zij staatsobligaties gekocht van hun eigen land, waarvoor zij 5 tot 6 procent rente kregen. Daarmee zijn hun balansen wel versterkt, maar zitten zij ook opgescheept met een enorm risico op die balansen.” Als het misgaat met Spanje, Portugal en Italië, moeten de Noord-Europese landen boeten.

(Auteur Gert van Harskamp).

EU, Media, financiele sector, internationale economie, kredietcrisis | Reageer