Helicopter Ben kan zich geen QE3 veroorloven

Vrijdag begint het jaarlijkse Fed-symposium in Jackson Hole. Vorig jaar kondigde Bernanke daar de tweede ronde van kwantitatieve verruiming (QE2) aan, een programma waarbij de Fed geld in de economie pompt door staatsobligaties op te kopen. (Luister ook naar interviews met BNR Nieuwsradio hier en hier).

Dit programma, waarmee 600 miljard dollar was gemoeid, is omstreden. De effectiviteit lijkt gering, gezien het hardnekkige hoge niveau van de werkloosheid in de VS. Het aanzwengelen van de geldpers geldt bovendien als een doodzonde in centrale bankkringen, aldus Sylvester Eijffinger, hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg. Om de simpele reden dat de deur naar hogere inflatie zo wagenwijd wordt opengezet. Wellicht een zegen voor de Amerikaanse staat, die zucht onder een grote schuldenlast, maar minder voordelig voor snel groeiende en vermogende landen als China die harder op de rem moeten trappen omdat ze door het ruime Fed-beleid inflatie importeren. ‘Bernanke kan zich geen ‘QE3′ veroorloven’, denkt Eijffinger. ‘Maar de korte rente staat al op nul en de staat heeft geen geld meer voor stimulansen. Tom Poes, verzin een list.’

Fed-kenners denken dat president Ben Bernanke bereid is tot een moderne versie van de ‘Operatie Twist’ die zijn voorgangers begin jaren zestig uitvoerden. Destijds hadden de monetaire autoriteiten in de Verenigde Staten niet de ruimte de korte beleidsrente te verlagen, omdat de dollar het anker was binnen het Bretton Woodssysteem van vaste wisselkoersen. Met Operatie Twist werd gepoogd de lange rente naar beneden te krijgen, om zo lenen te stimuleren en de economie uit een recessie te halen.

De methode werkt als volgt: de Fed verkocht kortlopende staatsobligaties en kocht langlopende. Daardoor stijgen de koersen van schuldtitels met een langere looptijd. Anders gezegd: de korte rente stijgt, de lange rente daalt. Zo’n vlakkere rentecurve is goed voor de economie, want voor investeringen en duurzame aankopen (zoals een huis) wordt veelal lang geleend.

Volgens een recent onderzoek leidde Twist 1 – qua grootte omgerekend ongeveer twee derde van QE2 – destijds tot een daling van de lange rente met 0,15%. Dat zet weinig zoden aan de dijk. Bovendien is de lange rente nu al historisch laag, omdat veel beleggers uit angst voor een nieuwe wereldwijde recessie zijn gevlucht in Amerikaans staatspapier. Diverse grote multinationals liftten de afgelopen maand mee op dit succes, door voor miljarden aan obligaties te verkopen tegen een rente die nog nooit zo laag was.

Op het eerste gezicht lijkt Twist 2 minder omstreden dan QE2 want wat er aan geld in de markt wordt gepompt wordt er door de verkoop van kortlopend papier direct weer uitgehaald. Maar, zo waarschuwt Eijffinger, obligaties met een korte looptijd worden natuurlijk wel eerder afgelost. ‘Uiteindelijk verruim je geldmarkt dus toch, zij het met een vertraging.’

Naarmate de tijd verstrijkt, beginnen twisten en verruimen dus steeds meer op elkaar te lijken. Het probleem is dat het rentedrukkende effect van dit soort acties deels teloorgaat omdat beleggers een hogere inflatie verwachten en daarvoor compensatie willen in de vorm van een hogere rente. Op die manier bijt een zeer los monetair beleid in eigen staart.

(Bewerking van een artikel uit het FD van vandaag).