Duitse hof kan ECB-plannen nu niet stoppen

Het Hof in Karlsruhe kan de plannen van de ECB pas afkeuren bij steun aan overheden die blut zijn. Zover is het nog lang niet, stellen Edin Mujagic en Sylvester Eijffinger. (Uitgebreid artikel op www.mejudice.nl).

(NRC Handelsblad) – Eén zin in het oordeel van het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe op 12 september heeft geleid tot heel veel ophef. Vertaald luidt die zin zo: het opkopen van staatsobligaties op de secundaire markt door de ECB, dat erop is gericht om begrotingen van de eurolanden te financieren onafhankelijk van de kapitaalmarkten, is te zien als een poging om het verbod op monetaire financiering te omzeilen, en is daarmee verboden.

Eurosceptische economen, juristen en politici, vooral in Duitsland, kraaien victorie op basis van die zin. ‘Karlsruhe’ zal de ECB verbieden dat beleid uit te voeren. De kans hierop is evenwel zeer klein. Economen en analisten die denken dat de ECB op de vingers is getikt, halen economie en rechtspraak door elkaar. Het hof heeft gesteld dat de ECB-actie niet door de beugel kan als het opkoopprogramma als doel heeft begrotingstekorten te financieren. Het doel dat de ECB gaf, is daarentegen de reparatie van de manier waarop een rentewijziging van de ECB doorwerkt in de reële economie. Dit kun je zien als het schoonmaken van de monetaire leidingen.

Het kan natuurlijk zo zijn – wij vrezen daar ook voor – dat het gevolg van deze acties van de ECB inderdaad het financieren van een deel van de begrotingstekorten zal zijn, maar dat is een politiek-economische discussie en dat zal bovendien pas na enige tijd blijken. Wat op dit moment belangrijk is, is dat de rechters niet zeker kunnen weten dat de ECB inderdaad de begrotingstekorten zal financieren. Zij kijken naar de juridische kant van zaken. Wat zij dan zien, is dat de ECB een opkoopprogramma aankondigt dat als doel heeft om voor elkaar te krijgen dat de ECB haar werk kan doen. Het opkoopprogramma is bovendien gebonden aan voorwaarden. In ruil voor hulp van de ECB volgt streng toezicht van de trojka.

Toegegeven, de geloofwaardigheid van deze belofte is erg klein. De ECB heeft een beroerd trackrecord op dit gebied. Toen Italië vorig jaar beloofde hervormingen door te voeren als de ECB staatsobligaties van dat land zou opkopen, deed de ECB dat – óók nadat Italië onder Berlusconi niets hervormde. Toch geldt wederom dat de rechters dit allemaal niet kunnen weten als hun in een vroeg stadium wordt gevraagd te oordelen over de voornemens van de ECB.

Het Hof spreekt zich over enkele maanden ook uit over het op 6 september aangekondigde plan van de ECB om onbeperkt staatsobligaties op te kopen, met een looptijd van maximaal drie jaar. De kans is groot dat het Hof ook die plannen niet meteen afkeurt. Het kan die plannen pas in strijd met de Duitse Grondwet verklaren als het gedurende langere tijd het feitelijke opkoopprogramma van de ECB aanschouwd heeft én met zekerheid kan vaststellen dat de centrale bank niet bezig is met reparatie van de monetaire leidingen, maar stiekem geld stopt in de zakken van de overheden die blut zijn.

Voor de korte termijn betekent dit allemaal dat economen, juristen en politici in sommige landen, zoals Duitsland, moord en brand kunnen schreeuwen over de plannen van de ECB, maar dat die plannen gewoon zullen doorgaan. De bank zal hiermee beginnen zodra Spanje of Italië een beroep doet op het noodfonds (EFSF/ESM), waaraan het Hof in Karlsruhe een voorwaardelijk groen licht gegeven heeft.

Dat de ECB hiermee nog verder zal wegdrijven van het aanvankelijke rolmodel van de Bundesbank en nog meer op een kloon van de Banca d’Italia zal lijken, is helaas de prijs die betaald moet worden voor het feit dat de Europese regeringsleiders de crisis al twee jaar niet op een fundamentele wijze hebben durven aan te pakken.

Sylvester Eijffinger is hoogleraar financiële economie aan de Universiteit van Tilburg. Edin Mujagic is monetair econoom aan de Universiteit van Tilburg en bij OranjeLelie Consultancybureau.