Zo dadelijk een lunch met Emmanuel Farhi, een van de beste macro-economen van zijn generatie, die slechts 34 jaar is en inmiddels een indrukwekkende lijst van publicaties in de economische top journals heeft (AER, JPE, QJE, etc.). Emmanuel stamt uit een oud geslacht van Egyptische joden die uitgeweken zijn naar Frankrijk en is geboren in Parijs. Hij is, net als ik, begonnen met wiskunde en overgestapt naar de economische wetenschap. Dat geeft een band. Emmanuel is een leerling van Jean Tirole (MIT en Toulouse) en heeft in 2006 zijn PhD bij MIT afgerond. De uitspraak ‘wat goed is, komt snel’ is zeker op hem van toepassing. Daarnaast behoort hij tot een nieuwe generatie van topeconomen die ‘rigor’ en ‘relevantie’ probeert te combineren en niet zoals zoveel econometristen en wiskundig economen bij ons met esoterisch onderzoek bezig zijn. De laatste tijd doet hij met name theoretisch en empirisch onderzoek naar ‘fiscal unions’ en dat zal ongetwijfeld verband houden met zijn positie in de Conseil d’Analyse Economique (CAE), het economisch adviesorgaan onder de Franse premier.

Emmanuel vroeg mij tijdens onze lunch in Cambridge 1 in Church Street, waar wij een heerlijke pizza gegeten hebben, naar mijn visie op de Europese ‘banking union’ en ‘fiscal union’, waarover ik als lid van het Monetaire Experts Panel van het Europese Parlement een aantal briefing papers heb geschreven (zie link). Mijn vraag aan hem was wat volgens hem op basis van zijn publicaties de drie belangrijkste elementen van een ‘fiscal union’ zouden moeten zijn. Zonder omhaal van woorden formuleerde hij zijn antwoord als volgt: ‘More automatic stabilizers such as a European unemployment insurance system, more gradual phasing in of European taxes like the VAT (BTW) which is an efficient tax system, and more burden sharing by a European deposit insurance system with, of course, a European micro-supervision and resolution mechanism for banks.’ Ik was het met zijn aanbevelingen van harte eens, maar merkte op dat dit zeker een decennium of meer duurt.

DINSDAG 21 MEI 2013
Vanochtend vele emails vanwege het Pinksterweekend beantwoord. De normale lading van maandagse emails komt nu zoals te verwachten was een dag later. Dat geeft ook aan hoe heilig zo’n weekend in Nederland is. Na een snelle lunch naar mijn afspraak met Larry Summers, voormalig minister van Financiën onder Bill Clinton en president van Harvard University, die tegenwoordig resideert op de Harvard Kennedy School (HKS) met drie secretaresses! Larry ken ik vanaf mijn eerste sabbatical in 2003, toen hij net als president aangetreden was. Larry heeft ook de prestigieuze John Bates Clark Medal gewonnen en was ooit voorbestemd voor een echte wetenschappelijke carrière met twee Nobelprijswinnaars in zijn familie, maar heeft toch nooit alleen voor de wetenschap willen kiezen, omdat hij volgens mij niet het geduld had om zo’n wetenschappelijke loopbaan op te bouwen. Het werken aan wetenschappelijke publicaties vereist concentratie en focus en daar is Larry te onrustig, te hyperactief voor. Zijn intellectuele capaciteiten zijn indrukwekkend en worden door iedereen die ik ken geroemd. Soms heeft Larry wel eens de neiging om politiek incorrecte uitspraken te doen, maar dat wordt door de collega’s vaak vergeven. Zo’n politiek incorrecte uitspraak heeft hem echter wel de kop als president van Harvard gekost. Larry is zo’n snelle denker dat hij aan maar een zin genoeg heeft om het verhaal af te maken. Het is voor mij onmogelijk om alle onderwerpen te bespreken die tijdens ons gesprek aan de orde kwamen. Daarmee zou ik een compleet extra weekboek kunnen vullen en dat is niet de bedoeling van mijn weekboek. Het interessantste onderwerp van ons gesprek was zijn vraag aan mij: ‘What’s Happening in Europe?”. Hoe komt het dat de eurocrisis zo lang duurt? Waarom worden de problemen niet opgelost? Mijn antwoord was dat dit kwam door de Bermuda Driehoek van het korte termijn denken bij politici in Europa (zie hierbij de link). Larry begreep mijn analyse, deelde mijn conclusie en voegde eraan toe dat dit ook voor de VS en Japan geldt. Ten slotte besloten wij ons fascinerende gesprek op typisch Amerikaanse wijze met een foto van ons beiden.

WOENSDAG 22 MEI 2013
Vanochtend gewerkt aan mijn boek met Edin Mujagic met als werktitel ‘The Age of Financial Repression’, afkomstig van ons artikel voor Project Syndicate dat vorig jaar gepubliceerd is en vele keren gedownload is. Het komt mooi uit dat ik vanmiddag een lunch heb met mijn HKS collega Carmen Reinhart, die in het verleden belangrijke artikelen over dit onderwerp gepubliceerd heeft en die kan adviseren over de opzet van het boek. Ik heb met Carmen in Henrietta’s restaurant in het Charles hotel afgesproken dat op loopafstand van HKS is. Ik vermoed dat de Reinart-Rogoff (RR) controverse ook wel ter sprake zal komen, maar heb mij voorgenomen om vooral te luisteren naar haar kant van de zaak en op haar verzoek te adviseren hoe hiermee om te gaan. Vanwege de vertrouwelijkheid van mijn advies kan ik niet verder uitweiden over wat wij besproken hebben.

Wel kan ik de lezers informeren over mijn gesprek met Carmen over het fenomeen financiële repressie dat door vele economen en politici volstrekt onderschat wordt. Volgens Carmen is financiële repressie inderdaad het grote probleem van dit decennium en wellicht ook het volgende decennium in Europa, Japan en de VS. Eigenlijk is financiële repressie een (ex post) ‘wealth tax’ die niet alleen ‘opaque’ (intransparant) is, maar ook zorgt voor enorme herverdelingseffecten ten koste van spaarders en gepensioneerden en ten gunste van schuldenaars, in het bijzonder de overheden die hun begroting niet op orde kunnen of wensen te brengen. Carmen noemde het voorbeeld van de VS vanaf de Tweede Wereldoorlog tot het eind van de jaren zeventig. De financiële repressie kende in deze drie decennia volgens haar ook drie stadia. Het eerste stadium was direct na WO II met renteplafonds die de effectieve rentes op nul hielden. Daarna kwam het roemruchte ‘Accord’ tussen de Treasury en Federal Reserve System, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, waarbij korte liquide schuld werd ingeruild voor lange illiquide schuld van de overheid. Ten slotte werden in de jaren zestig en zeventig weliswaar de renteplafonds (zoals Regulation Q) opgeheven, maar bleef de reële rente niettemin negatief door de snelle stijging en zelfs acceleratie van de inflatie in de VS. Kortom, deze periode van financiële repressie heeft in de VS bijna dertig jaar geduurd. Wij zitten nu in een soortgelijke periode van financiële repressie die met de kredietcrisis begonnen is, al ruim vijf jaar duurt en nog lang zal gaan duren.

DONDERDAG 23 MEI 2013
Vanmiddag een lunch met mijn overbuurman op Littauer, Dr. Jian Gao, die hier samenwerkt met Eric Maskin. Jian was 16 jaar werkzaam bij het Chinese ministerie van Financiën, laatst in de functie van directeur-generaal, daarna werd hij Vice Governor van de China Development Bank (CDB) en sinds de privatisering van de CDB is hij de Advisor van de Chairman van deze belangrijke bank. Hij is de auteur van het standaardwerk (volgens Stephen Roach) ‘Debt Capital Markets in China’ dat in 2007 verschenen is en wordt wel de ‘Father of China’s Bond Market’ genoemd. Jian is niet alleen een zeer serieuze onderzoeker met een indrukwekkende staat van dienst, maar ook een buitengewoon vriendelijke collega, die mij elke ochtend verwelkomde op onze gang in Littauer. Met hem heb ik in de afgelopen drie maanden een bijzondere band opgebouwd en wij gaan deze periode afsluiten met een lunch in Toscano’s restaurant in Brattle Street.

Vanavond mijn afscheidsdiner bij Ben en Barbara Friedman in hun prachtige ‘koloniaal house’ in Sparks Street.
Zij hadden mij al eerder voor een diner thuis uitgenodigd maar dat was er niet van gekomen door de drukke agenda van Ben, Barbara en mij. Als presentje had ik een replica van een antieke prent opgeduikeld, met daarop niet alleen Harvard College en Radcliffe College (de vroegere pendant van Harvard voor vrouwelijke studenten), maar ook hun eigen huis met de namen van de oorspronkelijke bewoners. Het presentje werd zeer gewaardeerd door Ben en Barbara die veel historisch gevoel hebben. Wij hebben herinneringen opgehaald aanmijn eerste sabbatical bij Harvard, toen mijn gezin ook naar Cambridge overgekomen was. Kortom, het was een prachtige afsluiting van mijn derde sabbatical. Ben benadrukte nog dat de collega’s mijn aanwezigheid zeer op prijs hadden gesteld en dat ik altijd welkom ben in, zoals hij het noemde, ‘your home in America’!

VRIJDAG 24 MEI 2013
Dit is mijn laatste weekboek en ik hoop dat de lezers op mijn weblog en op ScienceGuide en mijn volgers op Twitter (@SCWEijffinger) mijn inspanningen voor het weekboek hebben kunnen waarderen. Op mijn beurt wil ik alle lezers en volgers bedanken voor hun vele positieve reacties, die ik zeer op prijs heb gesteld. Van alle ervaringen tijdens mijn verblijf op Harvard heb ik slechts de helft kunnen opschrijven, omdat ik iedereen niet wilde vermoeien met onbelangrijke gebeurtenissen en ervaringen hier. Hopelijk hebben de lezers en volgers enig inzicht gekregen hoe ‘every day live goes at Harvard University’. De grote belangstelling voor mijn weekboeken geeft mij hoop voor de toekomst van onze universiteiten, waarop wij gerust trots mogen zijn. Gegeven de toenemende studentenaantallen en de afnemende financiering door de Nederlandse overheid hebben de Nederlandse universiteiten in de afgelopen decennia een uitstekende prestatie op het gebied van hoger onderwijs en onderzoek geleverd. Dat kan niet van alle door de overheid gefinancierde goederen en diensten gezegd worden. Dat wil niet zeggen dat er nog veel te verbeteren is, maar onze universiteiten zijn zeer goed gepositioneerd om de wereldwijde concurrentie verder aan te gaan.
Het wachten is op een overheid die dat niet probeert te sturen, maar juist zo goed mogelijk gaat faciliteren.

Het begint met de politici. Die worden voor een relatief korte termijn gekozen. Scoringsdrift van politici wordt door de media opgenomen, versterkt door de social media. Dat beïnvloedt weer de kiezers. In deze Bermuda Driehoek verdwijnt alles, vindt ook Summers, die mijn conclusies overigens deelt.

Waarom kan het politieke systeem geen lange termijnoplossingen leveren? Politici willen zo lang mogelijk blijven zitten. Bad politicians crowd out good politicians.

Zie ook mijn Sylvester@Harvard Weekboek 8 van vorige week. Morgen meer in Sylvester@Harvard Weekboek 9, mijn laatste weekboek.

Sylvester Eijffinger, Ronald Mahieu, Louis Raes, 7 May 2013
Debate about who should be on central-bank committees has resurfaced in recent years. Is it better to appoint experienced central bankers, financiers, NGO workers or civil servants? This column argues that variations in voting patterns change with career background. Evidence suggests that if central banks want a wide range of policy preferences, then getting more academics on committees might be a reasonable strategy for better policy

One important practical aspect of monetary-policy concerns decision power and its accompanying responsibility. Most central banks have moved towards a structure in which decisions are taken by a committee. Pollard (2004) provides an early survey in which 79 of 88 surveyed central banks are governed by a committee.

However, even with a committee that is responsible for decisions on monetary policy, many options are possible. Blinder (2007) discusses some aspects that drive what is chosen from these options. One aspect which has received a lot of attention in the academic literature concerns whether a committee should be composed of people who have worked at the central bank or not, or a mix of both. Related to this is the question of whether it is desirable to appoint central bankers who have relevant experience in sectors like the financial sector, the NGO sector or working as a civil servant. The idea is that bringing some particular career experience to the table provides additional knowledge to the committee.

So far, the academic literature has been inconclusive on these matters. We report here on recent research which sheds some light on these issues. full article

DINSDAG 14 MEI 2013
Afgelopen vrijdagmiddag (10 mei 2013) heeft Bob Merton mij na onze lunch bij Kika Tapas een ‘guided tour’ langs de MIT Campus gegeven. Het gebeurt niet vaak dat ik een rondleiding krijg door een Nobelprijswinnaar en zeker niet in zo’n unieke omgeving als de MIT Campus. Bob legde mij uit dat waar vroeger aan Main Street fabrieken stonden, die ruim 150 jaar geleden aan de basis van MIT als ‘engineering school’ stonden en later (na de Tweede Wereldoorlog) uitgebreid werden met het MIT Economics Department en de Sloan School of Management, nu binnen een paar decennia top research instituten op het gebied van biotechnologie (DNA) en kankeronderzoek opgericht zijn, zoals het Whitehead Institute, het Broad Institute en David H. Koch Institute. Vandaag heb ik speciaal uitgetrokken om deze fameuze instituten te bezoeken en meer te weten te komen hoe deze instituten ontstaan zijn en wat voor onderzoek precies door de medewerkers aldaar verricht wordt.
Als je over de MIT Campus loopt, dan voel je de dynamiek en vibratie dat er hier iets heel bijzonders gebeurt.
Dit is de ‘triple helix’ in de praktijk, een samenwerking van onderzoek, onderwijs, ondernemers en overheden.
Het Whitehead Institute is het oudste van de drie instituten (1982) en volledig privaat gefinancierd met een toenmalig startkapitaal van $ 135 miljoen. Het Whitehead Institute doet onderzoek op het terrein van DNA en biotechnologie. Het Broad Institute bestaat nog geen tien jaar en is een gezamenlijk initiatief van MIT, Harvard University en de aan Harvard verbonden ziekenhuizen, zoals Massachusetts General Hospital (MGH).
Het Broad Institute richt zich op ‘genome technology’ en heeft meer dan 100 junior en senior onderzoekers.
Het Koch Institute for Integrative Cancer Research is pas zes jaar oud met een startkapitaal van $100 miljoen geschonken door David H. Koch (een MIT alumnus) en is het topinstituut op het gebied van kankeronderzoek met 40 laboratoria en 650 onderzoekers, waaronder vele (toekomstige) Nobelprijswinnaars. De MIT Campus doet qua dynamiek en uitstraling niet onder voor ‘Silicon Valley’ maar richt zich op toekomstige groeisectoren als biotechnologie, ‘genome technology’ en kankeronderzoek, maar dan vanuit een ‘engineering’ perspectief. Dat kenmerkt vooral het verschil tussen Harvard en MIT. Harvard doet toponderzoek meer vanuit analytisch oogpunt, terwijl MIT-onderzoekers als echte ‘engineers’ altijd op zoek zijn naar oplossingen voor problemen. De MIT Campus zorgt niet alleen direct voor hoogwaardige werkgelegenheid, maar ook op indirecte wijze door vele nieuwe bedrijven die door MIT-alumni worden opgericht in de omgeving van de Campus. Ook in een tijd van internetcommunicatie blijven de nabijheid en de fysieke contacten heel belangrijk voor deze bedrijven.

WOENSDAG 15 MEI 2013
Vanochtend weer aan mijn boek (met Edin Mujagic) gewerkt, dat meer tijd kost dan ik aanvankelijk gedacht had. Het doet mij denken aan de bekende uitspraak van Winston Churchill over het schrijven van een boek, samengevat: ‘First, it’s a toy, you play with it. Then, it becomes a mistress, you’re in love with it. After that it becomes a master, it dominates you. Finally, it’s a monster, and then you have to kill the monster as soon as possible’. Iedereen die een of meerdere boeken heeft geschreven, herkent deze fasen van het schrijven van een boek. Na verloop van tijd vergeet ik de latere stadia van dit proces en begin ik dan toch weer aan een nieuw boek.
Vanmiddag een lunch met mijn collega Oliver Hart, die ik ken vanaf mijn eerste sabbatical bij het Economics Department in 2003. Oliver was toen de Chairman van het Department en ook mijn gastheer. Hij heeft belangrijk onderzoek gedaan op het gebied van incomplete contracten en informele arrangementen. Ooit vroeg ik hem wat het beste voorbeeld van een impliciet contract is en toen antwoordde Oliver mij kort: ‘Our contract, Sylvester’. Het is duidelijk wat van ons verwacht wordt, maar is niet in een contract te vatten. In de laatste jaren heeft Oliver samen met zijn voormalige student Luigi Zingales (Chicago) ook gepubliceerd op het terrein van financiële markten en in het bijzonder op het gebied van de Credit Default Swaps (CDS). In hun paper proberen zij het systeemrisico in het financiële systeem te benaderen met de prijzen van de CDS’s. Hoewel Oliver sinds 1993 ‘tenured full professor’ bij Harvard is, is hij nog buitengewoon actief in het onderwijs en onderzoek. Recentelijk doet hij samen met Luigi Zingales onderzoek naar ‘liquidity provision’ en ‘new capital regulations’. Het zijn vooral theoretische modellen, die anomalieën tijdens de kredietcrisis willen verklaren.
Eind van de middag heb ik bij de Harvard Coop Bookstore afgesproken met Rob Riemen (CEO en oprichter van het Nexus Instituut in Tilburg) die vanavond een diner heeft met de beroemde Harvard-filosoof Michael Sandel om een komende Nexus-conferentie voor te bespreken. Michael Sandel is een van de belangrijkste politieke filosofen van deze tijd en vooral bekend van zijn undergraduate cursus ‘Justice’ die hij al twee decennia geeft en door Harvard op de website is geplaatst, omdat er zoveel externe belangstellenden voor deze cursus zijn. Rob en ik lopen naar mijn hotel om een kop koffie met koek in de serre te drinken en weer eens bij te praten.

DONDERDAG 16 MEI 2013
Vanmiddag een lunch met mijn collega David Laibson, die ik al ken vanaf mijn eerste sabbatical bij Harvard in 2003. Toen was David relatief onbekend, maar inmiddels is hij een zeer gereputeerde hoogleraar. Hij behoort tot het selecte groepje hoogleraren die hun carrière tot ‘tenured full professor’ bij Harvard van binnenuit gemaakt hebben. Daarnaast is David ook Harvard College Professor vanwege zijn verdiensten op het gebied van undergraduate teaching. Hij geeft ook leiding aan de Harvard University’s Foundation of Human Behavior Initiative en is een van de belangrijkste ‘behavioral economists’ van zijn generatie. David heeft net een artikel met enige honderden (!) co-auteurs in Science geaccepteerd gekregen dat voortvloeit uit een zeer omvattend project waarbij de DNA-profielen van 120.000 individuen volledig in kaart gebracht zijn en geprobeerd is de ‘behavorial aspects’ met deze DNA-profielen te verklaren. De eerste empirische resultaten zijn nog bescheiden, maar door de enorme databases die door honderden onderzoekers bij elkaar gebracht zijn, is de potentie van dit omvangrijke onderzoeksproject gigantisch door zijn interdisciplinaire benadering. Het gaat om een combinatie van ‘genetics’ (DNA-structuur) en ‘behavior’ (economie en psychologie) die op fundamentele en grootschalige wijze worden verbonden en tot verrassende doorbraken kan gaan leiden. Het megaproject staat nog in de kinderschoenen, maar de enorme databases zijn gemakkelijk uit te breiden, omdat de kosten om het volledig DNA-profiel van een individu steeds verder dalen. Nu kost het maar $ 100!

VRIJDAG 17 MEI 2013
Vanochtend mijn achterstallige emails beantwoord en vervolgens aan mijn achtste weekboek geschreven. Het bijhouden van een weekboek is toch meer werk dan ik aanvankelijk gedacht had, maar het is ruimschoots de moeite waard door de vele positieve reacties die ik van de lezers van mijn weblog (www.sylvestereijffinger.com) en de volgers van mijn Twitter-account @SCWEijffinger in de afgelopen weken heb mogen ontvangen. Ik heb begrepen dat het aantal lezers van mijn weekboek op ScienceGuide (www.scienceguide.nl) nog groter is. Graag wil ik alle lezers en volgers bedanken voor hun zeer aardige woorden en bijzondere hartelijke reacties.

De regering is niet alleen begonnen met het bijdrukken van geld, zij heeft ook het begrotingstekort vergroot, hoewel de staatsschuld met 250 procent van het bruto binnenlands product (bbp) al een van de hoogste ter wereld is. Dit beleid wordt ‘Abenomics’ genoemd, naar de Japanse premier Shinzo Abe,

De Tilburgse hoogleraar Sylvester Eijffinger, die nu Visiting Scholar is op Harvard, noemt Abenomics kortetermijnbeleid. ‘Het werkt nu. Er is sprake van extreme kwantitatieve verruiming. Maar het is op middellange en lange termijn volkomen fout. Maar dan is premier Abe wel weer weg. Ik heb zelf begin jaren negentig bij de Bank of Japan gewerkt. Dat is absoluut geen onafhankelijke centrale bank, maar gewoon een filiaal van het ministerie van Financiën.’

Als een centrale bank structureel de inflatie opjaagt, komt er een moment dat het niet meer in de hand te houden is. ‘Hiervoor zal een hoge prijs worden betaald’, stelt Eijffinger. ‘Dat vind ik niet alleen, maar ook al mijn collega’s bij Harvard.’

(Samenvatting van het artikel).

Increasingly, the windows of universities are opening. Society and external influences are entering. Universities are becoming more and more tied up with practices in the rest of society. They have to prove their supplemental value. This requires a strong and clear profiling concerning the themes of education, research, and valorization, based on a set of core values that determine them. Tilburg University presents itself as a university with the motto Understanding Society. How can we lend color to that motto bearing in mind the challenges of the coming years?
The motto bears the dedication of our founding father, Martinus Cobbenhagen, to the social sciences in Tilburg as being beneficial to a good society. To that end, it is important to have knowledge of the developments in society and of theories to understand and interpret them. From that perspective, anno 2013, scientific research should comply with both rigor and relevance; it should be state of the art and relevant. The rigor-relevance curve has to be extended, to the level that theoretical and/or empirical analysis satisfies the highest scientific criteria, but should at the same time be policy relevant. Furthermore, education, research, and valorization should always and only be content driven and mediocrity to be avoided.
Our trademark is the excellent quality of education and research and, as an additional distinguishing feature, our service to society. This is our cultural capital which is still firmly-rooted in our university and which we should actualize, strengthen, and reinforce in the coming years. For example, Tilburg scientists should meet each other more often inviting excellent guest researchers and experts in seminars involving in academic discussions about real world problems. Additionally, during these seminars scientists should reflect on and share the values they are governed by and want to serve. How do I give meaning to the Understanding Society in my work and how do I give a contribution to a valuable society?
Obviously, we should be realistic about the excellent quality we are capable of delivering. Unfortunately, Dutch universities are not able to compete with the top ten or twenty of the United States. This is mainly caused by the decreasing financing of the Dutch government. In the next few years the money from the Dutch ministries that goes directly to scientific research decreases from 4,9 billion euros in 2012, to 4,8 this year and 4,3 in 2017. For your comparison: this equals the sum of money our easterly neighbors invested in higher education as an extra last April only.
It would be beneficial to create a possibility to incorporate the effects of education and research on the productivity in the models of the Centraal Planbureau. After all, the Harvard Economist Philippe Aghion empirically proved the importance of education and research for the growth of the total productivity of a country. In that way, the investments in education and research could generate growth in the political party platforms, and, as a result, the real investments by the government could increase.
Finally, as part of our trademark, what kind of university culture do we want to be Understanding Society in? Collegiality and shared pride would have to be part of it. We should be proud of the performances and successes of our colleagues and the organization as a whole. We could pattern ourselves on Harvard, where the portraits of famous Harvard professors like Joseph Schumpeter, Gottfried Haberler, John Kenneth Galbraith, Simon Kuznets, Wassily Leontief, and the Dutch Nobel prize winner Hendrik Houthakker, hang in the staircase of the economic department. In Tilburg we could be inspired by Tjalling C. Koopmans, the second Dutch winner of the Nobel prize for economics. The Tilburg School of Economics and Management yearly awards the Tjalling C. Koopmans Medal to an international or Tilburg top researcher, who contributes to the School, to economic education, research and valorization in an excellent and outstanding way. This example is worth following. Which Tilburg scientist today can inspire you making a difference to society by Understanding Society?

Sylvester Eijffinger
In collaboration with Annemarie Hinten (Academic Forum)

De arbeidsmarkt is volop in beweging en dat vraagt om een duidelijke visie. Onze regering zegt aanhanger te zijn van het uiterst succesvolle Deense model, maar neemt slechts delen uit dat model over. Die leiden tot een bezuiniging, maar op zich brengt dat geen enkele verbetering. Mensen worden ontslagen en zitten zonder werk, ze hebben nu alleen nog minder te besteden. Hier zit een denkfout: de regering moet geen banen beschermen, maar mensen.

Het model dat in Denemarken al sinds midden jaren negentig wordt toegepast, gaat uit van een volledige inzet van werknemers, werkgevers en overheid. Werknemers die worden ontslagen krijgen een jaar WW, en wel op een niveau waarbij het een goede overbrugging vormt van werk naar werk. Werknemers zijn echter ook verplicht om zich in dat jaar te laten omscholen, als er binnen andere sectoren behoefte is aan hun arbeidskracht. Demotie kan daar deel van uitmaken: alles beter dan werkloos. Werkgevers hebben ook hun verantwoordelijkheid. Zij zijn verplicht om die werknemers na een omscholing ook echt in dienst te nemen. De overheid en het UWV moeten deze afstemming van vraag en aanbod faciliteren.

Neem een werknemer uit de grafische sector. Daar vallen enorm veel ontslagen en door de digitalisering treedt daar ook geen structureel herstel meer op. Moeten we die mensen dan afschrijven? Natuurlijk niet. Bied ze direct bij ontslag opleidingen aan om zich om te scholen voor andere sectoren. De zorg, de dienstensector, de technologische industrie rond Brainport, er zijn sectoren genoeg die mensen nodig hebben. Hoe langer iemand zonder werk zit, hoe minder geschikt die persoon is om nog aan het arbeidsproces deel te nemen. We moeten er dus snel bij zijn.

Denemarken heeft nog steeds een relatief lage werkloosheid, dankzij die flexibele arbeidsmarkt. Om die in Nederland te realiseren is een ander sociaal akkoord nodig tussen werkgevers, werknemers en overheid/UWV. Voer het Deens model compleet in, met al zijn nuances. Iedereen moet hier de schouders onder zetten. Vervolgens moet het akkoord op regionaal niveau worden ingevuld. Werkgevers in bijvoorbeeld Midden-Brabant moeten vaststellen aan welke mensen gebrek is. Samen met de onderwijsinstellingen worden opleidingen verzorgd om mensen om te scholen, zo mogelijk binnen een jaar.

We stevenen met een noodvaart af op een werkloosheid van 10 procent. Het is nu tijd om de handen ineen te slaan en die trend te keren.

De Europese beurzen zijn dan wel meegelift op het succes van de beurzen in de VS en in Japan, maar gezien de staat waarin de euro-economie zich bevindt, is er beduidend minder reden voor optimisme, vindt de Tilburgse hoogleraar Sylvester Eijffinger, die momenteel op Harvard University gastcolleges geeft. „De structurele problemen in Italië, Spanje en ook Frankrijk zijn verre van opgelost. Daarnaast is de eurocrisis weliswaar even gestopt door de ECB, maar nog niet fundamenteel opgelost. Alleen de groei en werkgelegenheid in Duitsland blijven gelukkig op peil. Ik denk dat de beurzen in Europa nog wel eens met een terugval te maken kunnen krijgen. Europa lijkt mij overgewaardeerd en de VS juist niet.”

Eijffinger beaamt dat er veel optimisme heerst onder Amerikaanse economen. „Veel is ook geschraagd op het feit dat de centrale bank voorlopig miljarden blijft spuien. Ook vluchten – van huis uit – defensieve beleggers in aandelen, simpelweg omdat het rendement op obligaties te laag is geworden. Over een paar jaar kan dat tot een nieuwe bubbel leiden, maar voorlopig lijkt het recept te werken.”

In 2007 begon de crisis met onhoudbare ’subprime’ – hypotheken door instortende huizenprijzen. Een jaar later, met de val van Lehman Brothers, arriveerde de crisis in volle hevigheid in Europa. Waarom zou het omgekeerde niet gelden, nu de VS weer begint te groeien, zou het dan ook niet zo zijn dat een jaar later de economie in Europa weer oppikt? „Het is een feit dat de Amerikaanse beurs een grotere wisselwerking heeft naar andere beurzen dan omgekeerd. Beurzen reageren altijd binair en dus wordt er snel te veel doorgedraafd. Naar mijn idee is dat in Europa nu aan de gang. Vooral doordat de rente zo laag is, zien beleggers geen alternatief voor aandelen meer”, aldus Eijffinger.

(Samenvatting)